Yangın Hidrant Sistemi, Yangın Dolabı ve İtfaiye Su Alma Ağzı Teknik Şartnamesi

Bu teknik şartname; bir tesisin söndürme suyu altyapısını oluşturan yangın hidrant sistemi, bina içi yangın dolapları, itfaiye su alma ağzı (landing valve) ve itfaiye bağlantı ağzı (FDC) ile bağlı boru şebekesinin mühendisliğini, malzeme teminini, montajını, test ve devreye alınmasını ve garanti süresince yapılacak bakımları kapsar. Türkiye’de bu sistemler BYKHY (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) Madde 25 ve Madde 95 ile düzenlenir; TS EN 671, TS EN 14384 ve NFPA 24/14 tamamlayıcı standartlardır. Nihai boru çapları ve pompa/depo kapasitesi hidrolik hesapla kesinleşir; tüm hesap, uygulama projeleri ve malzeme onayları imalata başlanmadan önce İdare onayına sunulur.

1. Sistemin Katmanları

Söndürme suyu tek bir bileşen değil, birbirini tamamlayan dört katmandan oluşur; tümü arkalarındaki yangın pompası ve su deposundan beslenir:

• Dış hidrant sistemi — İtfaiyenin ve dış müdahale ekiplerinin yüksek debili suya ulaşmasını sağlar.
• Bina içi yangın dolapları — İtfaiye gelmeden ilk dakikalarda müdahale imkânı verir.
• İtfaiye su alma ağzı (landing valve) — İtfaiyenin bina içindeki sabit boru kolonundan su almasını sağlar.
• İtfaiye bağlantı ağzı (FDC) — İtfaiye aracının sisteme dışarıdan takviye su basmasını sağlar.

2. Standartlar ve Kalite Uygunluğu

• BYKHY Madde 95 — Hidrant sistemi (mesafe, debi, basınç).
• BYKHY Madde 25 — Yangın dolapları ve itfaiye su alma ağzı.
• TS EN 671-1 / -2 / -3 — Yangın dolapları (yarı sert / yassı hortum / bakım).
• TS EN 14384 — Sütun (pillar) tipi yer üstü hidrantlar.
• NFPA 24 — Özel yangın hatları ve hidrantlar (gömme, vana, PIV kuralları); NFPA 14 — Kolon (standpipe) ve itfaiye su alma ağzı sistemleri.
• Vana, hidrant, dolap ve hortum ekipmanı ilgili TSE/EN belgelerine sahip olmalı; onay belgeleri ihale dosyasında verilir. Yüklenici firmanın Hizmet Yeri Yeterlilik ve Garanti belgeleri bulunmalıdır.

3. Yangın Hidrant Sistemi (Dış Müdahale)

3.1. Mesafeler ve Performans (BYKHY Madde 95)

• Hidrantlar korunan binaya normalde 5–15 m uzaklıkta, itfaiye aracının yanaşabileceği erişilebilir noktalara konumlandırılır.
• Sistem, hidrant çıkışında en az 700 kPa (7 bar) basınçta, en az 1900 lt/dk debi sağlamalıdır; organize sanayi ve büyük endüstriyel tesislerde bu debi risk düzeyine göre yükselir.

3.2. Boru Tesisatı ve Donma Önlemleri

• Çap: Yer altı hidrant besleme hattı DN150’den küçük yapılamaz.
• Basınç sınıfı: En az PN16.
• Malzeme: Korozyona dayanıklı, ekleri kaynaklı HDPE (PE100) boru.
• Gömme derinliği: Boru, bölgenin donma derinliğinin altına — tipik olarak donma hattının en az 30 cm altına — gömülür (karasal iklimde daha derin).
• Yer üstü hidrant: Kuru gövde (dry barrel) tipi tercih edilir; ana vana donma hattının altındadır ve kullanımdan sonra gövde suyu otomatik boşalır. Hidrant boyu bölgenin donma derinliğine göre seçilir (TS EN 14384).

3.3. NRS Vana ve Post Indicator (PIV) Gerekliliği

• Yer altı ana kontrol vanaları NRS (mili yükselmeyen) tipte olur.
• NRS vananın açık/kapalı durumu dışarıdan görünmediğinden, Post Indicator Valve (PIV / gösterge direği) ile birlikte kullanılır; PIV vananın AÇIK/KAPALI durumunu yerüstünden okunur kılar ve kilitlenebilir yapısıyla yetkisiz/kazara kapatmayı önler.
• Kritik tesislerde vana konumu ayrıca izleme anahtarı (tamper switch) ile yangın alarm paneline bağlanır; kapatılan vana anında uyarı üretir.

3.4. Sahra Tipi Hidrant Dolabı

Yer üstü hidrantın yanında konumlanan, müdahale ekipmanını (yassı hortum, lans, hidrant anahtarı, rekor/redüksiyon, Storz kaplinler) barındıran dış mekan dolabıdır. Dış ortama dayanıklı, kilitli ancak acil erişime uygun tasarlanır; hidrantı kullanıma hazır hâle getirir.

4. Bina İçi Yangın Dolapları (İlk Müdahale)

Yerleşim ve donanım detayları BYKHY Madde 25’e göre belirlenir:

• Yerleşim ve mesafe: Dolaplar, her katta ve yangın bölmeleriyle ayrılmış her bölümde, aralarındaki mesafe 30 m’yi geçmeyecek ve her noktaya hortumla erişilebilecek şekilde konumlandırılır. Yapıda tam sprinkler koruması varsa bu mesafe 45 m’ye çıkarılabilir. Kaçış yolları, koridorlar ve çıkış yakınları önceliklidir; dolap kaçışı engellemeyecek biçimde yerleştirilir.
• Hortum tipi: Bina içi yangın dolaplarında TS EN 671-1 yarı sert (makaralı) hortum kullanılması zorunludur; tam açılmadan da su verir ve tek kişi/eğitimsiz kullanıcı için bile kolaydır. TS EN 671-2 yassı hortumlu dolaplar eğitimli personelin bulunduğu sanayi/özel alanlarda tamamlayıcıdır.
• Basınç ve debi: Lans (nozül) ucunda söndürme için yeterli basınç ve debi garanti edilir; aşırı basınç tek kişinin kontrolünü zorlaştırdığından gerektiğinde basınç düşürücü kullanılır.
• Kolon (standpipe) tasarımı: Dolapları besleyen dikey kolonlar, en olumsuz (en üst/en uzak) dolapta bile gerekli debi ve basıncı sağlayacak şekilde hidrolik hesapla boyutlandırılır; çok katlı binalarda bu kolon itfaiye su alma ağzıyla da beslenebilir.

5. İtfaiye Su Alma Ağzı (Landing Valve)

İtfaiyenin bina içindeki sabit boru (kolon / standpipe) sisteminden su aldığı çıkış vanasıdır:

• Zorunluluk ve mesafe (Madde 25): Bir boyutu 60 m’yi geçen katlarda, yangın dolabı ile birlikte itfaiye su alma ağzı yapılır; kat içinde herhangi bir noktadan su alma ağzına mesafe 60 m’yi geçemez.
• Bağlantı: Çıkışta itfaiye ekipmanıyla uyumlu 50 mm veya 65 mm Storz kaplin bulunur; ağız, pompa/depo tarafından beslenen sabit boru kolonuna bağlıdır.
• Konum: Kaçış merdiveni sahanlığı gibi, itfaiyenin dumandan korunarak güvenle ulaşıp hortum bağlayabileceği noktalara yerleştirilir.

6. İtfaiye Bağlantı Ağzı (FDC)

İtfaiye aracının bina söndürme sistemine dışarıdan su basmasını sağlar (su alma ağzının tersi yönde çalışır):

• Konum: İtfaiye aracının kolayca yanaşabileceği dış cephede, görünür ve erişilebilir noktaya, uygun kotta yerleştirilir; önü park/engelle kapatılmaz.
• Bağlantı ve donanım: İtfaiyenin Storz kaplin boyutuyla uyumlu rekorlar, sisteme geri akışı önleyen çek valf ve çek valf ile ağız arasında donmayı önleyen otomatik tahliye (drip valve) bulunur; ağız sistemin doğru noktasına (sprinkler/dolap kolonu) bağlanır.
• İşaretleme: Neyi beslediği açıkça işaretlenir; su alma ağzıyla karıştırılmayacak biçimde ayırt edilir.

7. Test, Devreye Alma ve Dokümantasyon

• Montaj bitiminde Yüklenici, mekanik as-built çizimlerini ve hidrolik hesap raporunu hazırlar; kabul bu belgelere göre yapılır.
• Yer altı hattı gömülmeden önce hidrostatik basınç testine tabi tutulur; sızdırmazlık doğrulanır.
• Her hidrant, dolap ve landing valve; tasarım basınç/debi değerlerinde akış testiyle doğrulanır. PIV/tamper switch alarm sinyalleri panelde test edilir.
• Kabul öncesi kullanıcılara sistem ve ekipman kullanımına özel eğitim verilir; devreye alma sonrası kesin kabul yapılır.

8. BYKHY ve Yasal Çerçeve

Türkiye’de yangın hidrant sistemi BYKHY Madde 95, yangın dolapları ve itfaiye su alma ağzı BYKHY Madde 25 kapsamındadır; TS EN 671 / TS EN 14384 ve NFPA 24/14 tamamlayıcı standartlardır. Sistemin nihai tasarımı — hidrant yerleşimi, boru çapları, pompa/depo kapasitesi, kolon boyutlaması — projeye özel hidrolik hesapla yapılır ve İdare onayına sunulur.