Water Mist (Su Sisi) Yangın Söndürme Sistemi Teknik Şartnamesi
CEN/TS 14972 / NFPA 750 esaslı water mist (su sisi) teknik şartnamesi; mikron damlacıkla buharlaşarak soğutma, basınç sınıfları, tek/çift akışkan, onaya dayalı (performans) tasarım, paslanmaz tesisat/filtrasyon ve test–devreye alma esasları.
Tasarım parametreleri (özet)
| Söndürme prensibi | Mikron damlacıkla buharlaşarak soğutma + yerel O₂ seyreltme + ısıl radyasyon perdeleme |
|---|---|
| Damlacık tanımı (NFPA 750) | Min. tasarım basıncında Dv0,99 < 1000 µm (hacimce %99 < 1 mm) |
| Damlacık sınıfları | Sınıf 1 (en ince, gaz benzeri) · Sınıf 2 · Sınıf 3 (en iri, su spreyine yakın) |
| Alçak basınç | ≤ 12,1 bar (175 psi) — hafif tehlike; otel/ofis/hastane |
| Orta basınç | 12,1 – 34,5 bar (geçiş bandı) |
| Yüksek basınç | ≥ 34,5 bar (500 psi) — pratikte 70–200 bar; makine dairesi/türbin/gemi |
| Akışkan tipi | Tek akışkan (yalnız su) · çift akışkan (su + basınçlı gaz atomizasyon) |
| Basınç kaynağı | Yüksek basınç pompa ünitesi veya tüp (silindir) tahrikli (su + N₂) |
| Tasarım yaklaşımı | Performansa dayalı — mahal için yangın test protokolünde onaylı (listeli) sistem |
| Su kalitesi | İnce nozul delikleri için temiz su + filtrasyon; paslanmaz çelik tesisat |
Bu teknik şartname; water mist (su sisi) yangın söndürme sistemi ile bağlı basınç kaynağı (pompa ünitesi veya tüp bataryası), boru şebekesi, nozullar, filtrasyon ve deşarj tertibatının mühendisliğini, malzeme teminini, montajını, test ve devreye alınmasını ve garanti süresince yapılacak bakımları kapsar. Water mist, suyu mikron boyutlu damlacıklara bölerek çok daha az su ile hızlı söndürme sağlar; su hasarının kritik olduğu makine daireleri, gemi, tünel, tarihi yapı ve hafif tehlike mahalleri için tercih edilir. Sistem, sprinkler gibi prescriptif tablolarla değil, performansa dayalı olarak — korunacak tehlike için yangın test protokolünde onaylanmış (listeli) ürünle — tasarlanır. Nihai tasarım İdare onayına sunulur.
1. Sistemin Çalışma Prensibi
Water mist’in etkinliği, üç mekanizmanın aynı anda çalışmasından gelir:
- Buharlaşarak soğutma (asıl mekanizma): Mikron damlacıkların devasa toplam yüzeyi alevden ve yanan yüzeyden çok hızlı ısı çeker; suyun buharlaşma gizli ısısı çok yüksektir (≈2257 kJ/kg).
- Yerel oksijen seyreltme: Buharlaşan su ≈1600–1700 kat genleşerek buhara döner ve alev çevresinde oksijeni yerel olarak seyreltir (kapalı hacimlerde belirginleşir).
- Isıl radyasyon perdeleme: Yoğun sis bulutu yangının yaydığı ısıl ışımayı emip zayıflatır; yayılmayı yavaşlatır ve komşu yüzeyleri korur.
Söndürmede etkili olan suyun kütlesi değil buharlaşma yüzeyidir; bir damla çok sayıda mikron damlacığa bölündüğünde toplam yüzey katlanarak büyür ve aynı soğutma çok daha az su ile elde edilir. Bu üçlü etki water mist’i hem A sınıfı (katı yanıcılar) hem B sınıfı (yağ/yakıt) risklerde etkili kılar.
2. Standartlar ve Kalite Uygunluğu
- Tasarım; Avrupa’da CEN/TS 14972, uluslararası olarak NFPA 750 (Standard on Water Mist Fire Protection Systems) esas alınarak yapılır; gemi/deniz uygulamalarında IMO onayları devreye girer.
- Performansa dayalı tasarım zorunludur: Sistem, korunacak belirli tehlike için bir yangın test protokolünde onaylanmış (listeli) olmalıdır. Nozul tipi, işletme basıncı, debi ve yerleşim doğrudan üreticinin o uygulama için aldığı onaydan gelir; keyfi ölçekleme yapılamaz.
- Pompa ünitesi/tüp bataryası, nozullar ve basınç ekipmanı ilgili onaylara (UL/FM, VdS/LPCB veya eşdeğeri) ve o uygulama için ürün listelemesine sahip olmalıdır. Belgeler ihale dosyasında verilir.
- Yüklenici firmanın Hizmet Yeri Yeterlilik ve Garanti belgeleri ile üretici yetki/eğitim belgeleri bulunmalıdır.
3. Tasarım Kriterleri
3.1. Damlacık Sınıfı ve Basınç Sınıfı
NFPA 750, su sisini minimum tasarım basıncında damlacıkların hacimce %99’unun (Dv0,99) çapı 1000 µm’nin altında kaldığı sprey olarak tanımlar ve damlacık dağılımına göre üç sınıfa ayırır: Sınıf 1 en ince (gaz benzeri), Sınıf 3 en iri (su spreyine yakın), Sınıf 2 aradadır. Damlacık ne kadar ince olursa buharlaşma yüzeyi o kadar büyük, su tüketimi o kadar az olur — ama ince damlacık daha yüksek basınç ister.
| Basınç sınıfı | İşletme basıncı | Karakter / mahal |
|---|---|---|
| Alçak basınç | ≤ 12,1 bar (175 psi) | Daha iri damlacık; hafif tehlike (otel, ofis, hastane) |
| Orta basınç | 12,1 – 34,5 bar | Geçiş bandı |
| Yüksek basınç | ≥ 34,5 bar (tipik 70–200 bar) | Çok ince damlacık; makine dairesi, türbin, gemi, tünel, tarihi yapı |
3.2. Alçak Basınç ve Yüksek Basınç Karşılaştırması
| Kriter | Alçak basınç (≤ 12,1 bar) | Yüksek basınç (≥ 34,5 bar) |
|---|---|---|
| Damlacık boyutu | Daha iri (Sınıf 2–3) | Çok ince (Sınıf 1, “gaz gibi”) |
| Su tüketimi / debi | Daha yüksek | En düşük |
| Söndürme mekanizması | Islatma + soğutma | Buharlaşarak soğutma + yerel O₂ seyreltme |
| Boru çapı / malzeme | Büyük çap; standart/paslanmaz | Küçük çap; paslanmaz çelik zorunlu |
| Basınç kaynağı | Standart pompa benzeri | Özel yüksek basınç pompa ünitesi veya tüp (silindir) tahrik |
| İlk yatırım | Düşük–orta | Yüksek |
| Tipik mahal | Otel, ofis, hastane (hafif tehlike) | Makine dairesi, türbin, gemi, tünel, tarihi yapı |
Seçim ilkesi: Basınç sınıfı “ne kadar yüksek o kadar iyi” mantığıyla değil, korunacak tehlike için hangi sistemin test edilip listelendiğine göre seçilir. Bir üreticinin makine dairesi için aldığı onay yüksek basınçlıysa, o mahalde alçak basınç geçerli alternatif değildir.
3.3. Akışkan ve Sistem Tipi
- Tek akışkan (single-fluid): Yalnızca su. Çift akışkan (twin-fluid): Suyu atomize etmek için ilave basınçlı gaz/hava; düşük su basıncında bile çok ince damlacık üretir.
- Boru şebekesi mantığı sprinkler ailesine benzer varyantlarda kurulabilir: ıslak, kuru, ön tepkili (preaction) ve baskın (deluge) — mahalin donma riski, yanlış deşarj hassasiyeti ve senaryosuna göre seçilir.
- Basınç kaynağı: Pompa üniteli sistemler; tüp (silindir) tahrikli sistemler (su + itici basınçlı gaz, ör. azot); veya pompa-akümülatör kombinasyonları.
4. Mekanik Tesisat ve Ekipman
- Nozullar: Küçük K-faktörlü, ince delikli özel nozullar; kapalı (ampullü, otomatik) veya açık (deluge bölgesi) tipte, uygulama onayına uygun seçilir.
- Su kalitesi ve filtrasyon: İnce nozul delikleri tıkanmaya duyarlı olduğundan temiz su ve iyi filtrasyon kritiktir; tesisatta genellikle paslanmaz çelik kullanılır.
- Yüksek basınç sistemlerinde borular ve ekipman, işletme basıncına uygun paslanmaz çelik sınıfında olur; birleşimler onaylı yüksek basınç bağlantı elemanlarıyla yapılır ve salınım yapmayacak biçimde sabitlenir.
- Sistem, yangın algılama sinyaliyle otomatik ve manuel olarak tetiklenebilmeli; deluge bölgelerinde algılama-tetikleme senaryosu belgelenmelidir.
5. Test, Devreye Alma ve Dokümantasyon
- Montaj bitiminde Yüklenici, mekanik as-built çizimlerini ve sistem onay/listeleme belgelerini hazırlar; kabul bu belgelere göre yapılır.
- Boru şebekesi, işletme basıncına uygun basınç testine tabi tutulur; sızdırmazlık doğrulanır.
- Nozul deşarjı, işletme basıncı ve debi değerlerinde doğrulanır; filtrasyon ve su kalitesi kontrol edilir.
- Kabul öncesi kullanıcılara sistem ve basınç kaynağına özel eğitim verilir; devreye alma sonrası kesin kabul yapılır.
6. BYKHY ve Yasal Çerçeve
Water mist, su esaslı bir söndürme çözümü olarak sulu söndürme kapsamında değerlendirilir; suyun az tutulması gereken veya su hasarının kritik olduğu mahallerde sprinklere alternatiftir. En güçlü uygulama alanları makine ve jeneratör daireleri, türbin muhafazaları, gemi makine daireleri (IMO), tüneller, tarihi yapılar/arşivler ve hafif tehlike mahalleridir. Enerjili elektronik/pano/veri merkezi mahalleri için ise su esaslı sistem yerine çoğunlukla gazlı söndürme tercih edilir. Sistemin gerekip gerekmediği BYKHY çerçevesinde belirlenir; nasıl boyutlandırılacağı CEN/TS 14972 / NFPA 750 ve ürün onayıyla kurulur. Söndürücü yalnızca su olduğundan ODP/GWP yoktur. Nihai tasarım projeye özel yapılır ve İdare onayına sunulur.