Ticari Mutfak Davlumbaz (Islak Kimyasal) Otomatik Yangın Söndürme Sistemi Teknik Şartnamesi

Bu teknik şartname; ticari mutfak davlumbaz (ıslak kimyasal) otomatik yangın söndürme sistemi ile bağlı ajan tankı, tetikleme ünitesi, nozul hattı, ısıya duyarlı algılama ve otomatik gaz/elektrik kesme tertibatının mühendisliğini, malzeme teminini, montajını, test ve devreye alınmasını ve garanti süresince yapılacak bakımları kapsar. Ticari mutfak yangınlarının büyük çoğunluğu kızgın yağdan (K sınıfı) çıkar ve suyla söndürülemez. Sistem, uluslararası UL 300 performans standardına göre tasarlanır; Türkiye’de BYKHY Madde 57, belirli ticari mutfaklarda bu sistemi öngörür. Nihai tasarım ekipman yerleşimine özel yapılır ve İdare onayına sunulur.

1. Sistemin Çalışma Prensibi

Ticari pişirme yağları ve katı yağların tutuştuğu yangınlar K sınıfı (Class K) olarak ayrı bir kategoridedir. Yağın davranışı sıradan yangınlardan farklıdır:

• Yüksek sıcaklık: Yağ yüzeyi tipik olarak 300–360 °C’ye ulaşır.
• Kendiliğinden yeniden alevlenme: Alev söndürülse bile yağ, tutuşma sıcaklığının üzerinde kaldığı sürece kendiliğinden yeniden tutuşur — bu yüzden yüzeyi soğutmak da gerekir.
• Derin yerleşik ısı: Fritöz gibi derin yağ hazneleri, yüzeydeki alev sönse de içeride ısıyı tutar.

Islak kimyasal (wet chemical) ajan sıcak yağ yüzeyine püskürtüldüğünde sabunlaşma (saponifikasyon) tepkimesi başlar; yüzeyde köpüksü, buhar geçirmez bir tabaka oluşur. Bu tabaka üç işi aynı anda yapar: oksijeni keser, yanıcı buharı hapseder ve ajanın su içeriğiyle yüzeyi soğutarak yeniden alevlenmeyi önler.

2. Neden Su Kullanılamaz

Su 100 °C’de buharlaşır; yanan yağ 300 °C üzerindedir. Yağın içine giren su damlası dibe ulaştığı anda patlama hızıyla buhara döner ve hacmi yaklaşık 1.700 kat genişler; üzerindeki yanan yağı yukarı fırlatarak ateş topu / yağ sıçraması yaratır. Alev bir anda tezgâhtan tavana ve davlumbaza yayılır. Bu nedenle K sınıfı yangınlarda su ve su bazlı sistemler yasaktır; çözüm yağ kimyasıyla uyumlu ıslak kimyasaldır.

3. Standartlar ve Kalite Uygunluğu

• Sistem, ıslak kimyasal davlumbaz söndürmenin uluslararası performans standardı UL 300’e göre tasarlanır ve listelenir. NFPA 96 (ticari pişirme operasyonlarında yangın kontrolü) ve NFPA 17A (ıslak kimyasal söndürme sistemleri) ile TS EN 16282-7 tamamlayıcı referanslardır.
• Ajan tankı, nozullar, tetikleme ünitesi ve algılama elemanları aynı sistem onayı kapsamında, birbiriyle listelenmiş (uyumlu) olmalıdır; farklı üreticilerin parçaları karıştırılmaz.
• Türkiye’de BYKHY Madde 57, belirli kapasitedeki ticari mutfaklarda davlumbaz söndürme sistemini öngörür.
• Onay/listeleme belgeleri ihale dosyasında verilir; Yüklenici firmanın Hizmet Yeri Yeterlilik, Garanti ve üretici yetki/eğitim belgeleri bulunmalıdır.

4. Sistem Bileşenleri ve Koruma Bölgeleri

Sistem tek bir cihaz değil, birlikte tetiklenen bir bütündür:

• Islak kimyasal tank ve tetikleme ünitesi — Basınçlandırılmış ajanı tutar; alarm anında hattı besler.
• Nozul hattı (üç bölge): Koruma pişirme yüzeyi (fritöz, ızgara, ocak), davlumbaz plenumu ve egzoz kanalı olmak üzere üç noktada yapılır. Her nozul, koruduğu ekipmana göre onaylı yerleşim ve akış debisiyle konumlandırılır.
• Isıya duyarlı algılama — Klasik sistemlerde kanal üzerindeki eriyen bağlantı (fusible link) belirli sıcaklıkta kopar ve mekanik tetiklemeyi başlatır; elektronik sistemlerde ısı dedektörü kullanılır.
• Otomatik gaz/elektrik kesme — Söndürme tetiklendiği anda ocağa giden gaz veya elektrik beslemesi otomatik kesilir; ısı kaynağı kesilmezse yağ yeniden tutuşabilir.
• Sesli-görsel uyarı — Personeli ve mutfağı uyarır, tahliye ve müdahaleyi başlatır.

5. Tetikleme Senaryosu

Tetikleme senaryosu şöyle işler ve tümü saniyeler içinde, personel müdahalesi beklenmeden gerçekleşir:

1. Kanal/egzoz sıcaklığı eşiği aşar.
2. Algılama (fusible link/ısı dedektörü) tetiklenir.
3. Ajan üç koruma bölgesine (pişirme yüzeyi, plenum, kanal) boşalır.
4. Gaz/elektrik beslemesi otomatik kesilir.
5. Sesli-görsel uyarı devreye girer.
6. Sistem, manuel tetikleme (manuel çekme kolu) ile de devreye alınabilmelidir.

6. Mekanik/Elektrik Tesisat İşleri

• Nozul tipi, sayısı ve konumu; korunan her ekipman (fritöz, ızgara, ocak, salamander vb.) için üreticinin UL 300 onaylı yerleşim tablolarına göre belirlenir. Ekipman değişikliğinde nozul hattı yeniden değerlendirilir.
• Ajan boru hattı, üreticinin öngördüğü çap, uzunluk ve dönüş sayısı sınırları içinde tesis edilir; onaylı bağlantı elemanları kullanılır.
• Gaz kesme vanası (mekanik/emniyet) ve elektrik kesme kontaktörü, tetikleme ünitesiyle uyumlu mikro-switch/aktüatör üzerinden devreye alınır.
• Sistem, mutfak genel yangın algılama ve alarm sistemine sinyal verecek şekilde bağlanır.

7. Test, Devreye Alma ve Bakım

• Montaj bitiminde Yüklenici, sistem yerleşim çizimlerini ve UL 300 onay/listeleme belgelerini hazırlar; kabul bu belgelere göre yapılır.
• Devreye almada; algılama-tetikleme zinciri, gaz/elektrik kesme mikro-switch testi ve manuel tetikleme boşaltmasız olarak fonksiyonel doğrulanır.
• Periyodik bakım: Sistem sürekli yağ buharı ve ısıya maruz kaldığından tipik olarak 6 aylık periyodik kontrol yapılır (nozul, tetikleme, gaz kesme testi). Nozul koruyucu kapakları/gresleri kontrol edilir.
• Boşalma sonrası: Yüzeyler temizlenir, ıslak kimyasal tank yeniden şarj edilir ve fonksiyon testiyle sistem yeniden devreye alınır.

8. BYKHY ve Yasal Çerçeve

Türkiye’de belirli ticari mutfaklarda otomatik davlumbaz söndürme sistemi BYKHY Madde 57 kapsamında öngörülür; hangi mutfağın kapsama girdiği (kapasite/hizmet verilen kişi sayısı eşiği) proje bazında değerlendirilir. Sistemin nasıl kurulacağı ve boyutlandırılacağı UL 300 ve üretici onaylı yerleşim esaslarıyla belirlenir. Kızgın yağ yangını kendine özgü bir söndürme kimyası gerektirdiğinden, çözüm su bazlı değil ıslak kimyasaldır; sistem gaz/elektrik kesme ve uyarıyla entegre çalışır. Nihai tasarım ekipman yerleşimine özel yapılır ve İdare onayına sunulur.