Adresli Yangın Algılama ve İhbar Sistemi Teknik Şartnamesi

Bu teknik şartname; adresli yangın algılama ve ihbar sistemi ile bağlı kontrol paneli, güç kaynağı, loop (SLC) hattı, dedektörler, butonlar, sesli/görsel uyarı cihazları, sesli anons sistemi ve sebep-sonuç entegrasyonlarının mühendisliğini, malzeme teminini, montajını, kablolamasını, test ve devreye alınmasını ve garanti süresince yapılacak bakımları kapsar. Yangın güvenliğinde ilk katman söndürme değil algılamadır; asıl mühendislik kararı doğru dedektörü doğru ortama koymaktır. Tüm bileşenler TS EN 54 serisine uygun olmalı; Türkiye’de BYKHY Madde 75 ve EK-7 zorunluluk eşiklerini ve tasarım esaslarını belirler. Nihai tasarım İdare onayına sunulur.

1. Sistem Mimarisi

• Sistem adresli kurulur: her dedektör, buton ve modül bir loop (çevrim / SLC hattı) üzerinde benzersiz bir adres taşır; panel “hangi cihaz, hangi mahal” bilgisini tam verir.
• Kısa devre izolatörleri: Loop üzerindeki bir arıza yalnızca iki cihaz arasını devre dışı bırakır; sistemin geri kalanı çalışır. Kablolama A sınıfı (çevrim dönüşlü) yapılır; tek nokta arızası algılamayı durdurmaz.
• Analog / akıllı algılama: Dedektör sadece “alarm/değil” demez; ortamın anlık kirlilik ve duman değerini panele gönderir. Panel ön alarm (pre-alarm), hassasiyet ayarı ve kirlilik telafisiyle asılsız alarmı azaltır ve bakım zamanını bildirir.
• Sebep-sonuç (cause & effect) programlama: Bir dedektör tetiklendiğinde gazlı söndürme boşaltma senaryosu, HVAC durdurma ve damper kapatma, asansör indirme (recall), yangın kapısı mıknatıslarını bırakma, basınçlandırma fanları ve sesli anonsla bölgesel tahliye otomatik devreye girer.

2. Standartlar ve Kalite Uygunluğu

Tüm bileşenler TS EN 54 serisine uygun ve sertifikalı olmalıdır:

• Panel EN 54-2, güç kaynağı EN 54-4, duman dedektörü EN 54-7, ısı dedektörü EN 54-5, buton EN 54-11, sesli anons EN 54-16/24, aspirasyonlu sistem EN 54-20, alev dedektörü EN 54-10, ışın (beam) dedektörü EN 54-12, lineer sıcaklık EN 54-22/28.
• Türkiye’de BYKHY Madde 75 + EK-7 algılama zorunluluğunu ve tasarım esaslarını belirler.
• Sertifika belgeleri ihale dosyasında verilir; farklı üreticilerin panel/dedektör bileşenleri, sistem uyumu (listeleme) olmadan karıştırılmaz. Yüklenici firmanın Hizmet Yeri Yeterlilik, Garanti ve üretici yetki/eğitim belgeleri bulunmalıdır.

3. Dedektör Seçimi

Doğru algılama, ortamın yangın karakterine uyan dedektörü seçmekle başlar:

• Nokta optik duman dedektörü: Ofis, otel odası, koridor, genel hacimler; için için başlayan (kızışan) yangınlarda güvenilir, ama toz/buhar/egzoza hassastır.
• Isı dedektörü (sabit + artış hızlı / rate-of-rise): Mutfak, kazan dairesi, otopark, tozlu/buharlı ortam; toza bağışık ve güvenilir (erken uyarı vermez, ısı birikmesini bekler).
• Kombine (çok kriterli) dedektör: Optik duman + ısı; asılsız alarmı azaltır, karışık/değişken riskli mahaller (çok amaçlı salon, karma kullanım) için.
• Hava örneklemeli (aspirasyonlu / VESDA): En erken uyarı; boru ağıyla sürekli hava örneği çekip lazerli hazende analiz eder. Veri merkezi, temiz oda, soğuk hava deposu, yüksek tavanlı atrium/depo. Filtreli örnekleme ile tozlu ortama uyarlanır.
• Alev dedektörü (UV / IR / UV-IR): Az dumanla hızlı alevli yangınlar — akaryakıt, petrokimya, hangar, türbin holü, boya kabini. Görüş hattında saniyeler içinde algılar.
• Lineer sıcaklık algılama kablosu: Uzun/çizgisel risk — kablo galerisi, tünel, konveyör, otopark rampası, trafo hatları. Dijital LHD veya fiber-optik dağıtık algılama (DTS).
• Işın (beam) dedektörü: Yüksek tavanlı geniş hacim (atrium, büyük depo, spor salonu); karşılıklı verici-alıcı ile geniş alan taraması.

Ortam–Dedektör Seçim Tablosu

4. Zorlu Ortamlar ve Asılsız Alarm Yönetimi

• Optik duman dedektörü tozu duman gibi algılar; sonuç asılsız alarm ve zamanla kirlenme kayması (drift)’dır. Çözümler: tozlu/buharlı alanda ısı dedektörüne geçmek, filtreli hava örnekleme, veya kirlilik telafisi olan analog dedektör.
• Kritik ayrım: Toz yanıcı ise (un, ahşap, kömür, şeker) ortam patlayıcı toz atmosferi (ATEX Zone 20/21/22) olarak değerlendirilir ve Ex sertifikalı ekipman gerekir.

5. Patlayıcı Ortamlar (ATEX / Ex-proof)

• Petrokimya, akaryakıt dolum, LPG, boyahane, solvent depolamada havada patlayıcı gaz/toz bulunabilir; sıradan ekipmanın kıvılcımı patlamayı başlatabilir. ATEX (2014/34/AB) / uluslararası IECEx bu ekipmanları düzenler.
• Tehlike bölgesi: Gaz için Zone 0/1/2, toz için Zone 20/21/22 — atmosferin bulunma sıklığına göre.
• Koruma tipleri: Ex d (alev sızdırmaz mahfaza), Ex i (kendinden güvenli), Ex e (artırılmış güvenlik), Ex p (basınçlandırma). İşaretleme örneği: II 2 G Ex db IIC T6.
• Bütünsel tasarım: Ex-proof yalnızca dedektörle bitmez — kablolama, buatlar, bariyerler ve buton dahil tüm hat bölgeye uygun sertifikalı olmalıdır. Ex i çözümlerde araya güvenlik bariyeri konur; Ex d çözümlerde mahfaza bütünlüğü ve doğru rakor esastır. Bu ortamlarda algılama çoğu zaman alev dedektörü + gaz algılama ile birlikte tasarlanır.

6. Kablolama ve Tesisat

• Loop ve besleme kabloları, yangın performanslı (fonksiyon koruyucu, gerektiğinde FE180 / PH90) tipte ve ilgili standartlara uygun seçilir; farklı gerilim seviyeleri ayrılır.
• A sınıfı loop, her iki uçtan panele döner; izolatörler cihaz gruplarını ayıracak biçimde konumlandırılır.
• Güç kaynağı ve aküler, şebeke kesintisinde standartların öngördüğü bekleme + alarm sürelerini karşılayacak kapasitede boyutlandırılır (EN 54-4).
• Sesli/görsel uyarı cihazları ve sesli anons hoparlörleri, tüm mahallerde işitilebilirlik/anlaşılabilirlik kriterlerini sağlayacak şekilde yerleştirilir.

7. Test, Devreye Alma ve Dokümantasyon

• Montaj bitiminde Yüklenici; loop haritası, cihaz adres listesi, sebep-sonuç matrisi ve as-built çizimlerini hazırlar; kabul bu belgelere göre yapılır.
• Her dedektör, buton ve modül fonksiyonel test edilir; adres/mahal eşleşmesi panelde doğrulanır.
• Sebep-sonuç senaryoları (gaz boşaltma tetikleme, HVAC/damper, asansör recall, kapı bırakma, basınçlandırma, tahliye anonsu) test edilir; gazlı söndürme entegrasyonunda boşaltmasız (simülasyon) test yapılır.
• Sesli anons anlaşılabilirlik (STI) ve işitilebilirlik açısından ölçülür.
• Kabul öncesi kullanıcılara sistem ve panele özel eğitim verilir; devreye alma sonrası kesin kabul yapılır.

8. BYKHY ve Yasal Çerçeve

Türkiye’de yangın algılama ve ihbar zorunluluğu ile tasarım esasları BYKHY Madde 75 ve EK-7 kapsamındadır; bileşenler TS EN 54 serisine uygun olmalıdır. Algılama, söndürme sistemleriyle (gazlı söndürme, davlumbaz, basınçlandırma, duman kontrolü) sebep-sonuç mantığıyla entegre çalışır; büyük ve kritik binalarda adresli mimari tam konum, hızlı müdahale ve yönlü tahliye için esastır. Patlayıcı ortamlarda ATEX/IECEx sertifikalı ekipman zorunludur. Sistemin nihai tasarımı — loop yapısı, dedektör seçimi, sebep-sonuç matrisi, sesli anons — projeye özel yapılır ve İdare onayına sunulur.