NOVEC 1230 (FK-5-1-12) Gazlı Otomatik Yangın Söndürme Sistemi Teknik Şartnamesi

Bu teknik şartname; NOVEC 1230 (FK-5-1-12) gazlı otomatik yangın söndürme sistemi ile buna bağlı yangın algılama sisteminin mühendisliği, malzeme teminini, montajını, kablolama ve borulamasını, test ve devreye alınmasını ve garanti süresince yapılacak bakımları kapsar. Nihai mekanik tesisat projesi ve gaz miktarı, üreticinin onaylı hidrolik hesap (gaz akış) yazılımı ile yapılan hesaptan sonra kesinleşir. Tüm hesap raporları, uygulama projeleri ve malzeme onayları, imalata başlanmadan önce İdare onayına sunulur.

1. Sistemin Çalışma Prensibi

Algılama dedektörleri her mahalde çapraz zonlama prensibine göre yerleştirilir:

• Çapraz zonlardan birindeki birinci dedektör alarma geçtiğinde yangın kontrol paneli, mahaldeki personeli sesli (zil) olarak uyarır.
• Aynı mahaldeki diğer çapraz zonda yer alan ikinci dedektör de alarm verdiğinde flaşörlü siren ile hem sesli hem ışıklı uyarı başlar; panelde programlı geri sayım süresi sonunda gaz mahale boşaltılır.
• Bekletme (hold) butonu: basılı tutulduğu sürece geri sayım durur; insan kontrolünde tahliyeye zaman kazandırır.
• Boşaltma (manuel release) butonu: dedektör tetiklemesinden bağımsız olarak, insan iradesiyle gazın elektronik boşaltılmasını sağlar.
• Mekanik boşaltma: panelden kumanda alınmaksızın tüplerin elle boşaltılabilmesi için mekanik aktüatör bulunur.
• Kontrol paneli LCD ekran ve olay hafızasına sahip olmalı; gaz boşalması durumunda sistemin hangi sebeple devreye girdiği kayıttan belirlenebilmelidir.

2. Standartlar ve Kalite Uygunluğu

• Sistem; TS ISO 14520-1, ISO 14520-5 (FK-5-1-12) ve EN 15004 standartlarına göre tasarlanır. Türkiye’de BYKHY Madde 98, temiz gazlı söndürmede TS ISO 14520’yi esas alır.
• Mekanik grup (tüp, hortum, çek vana, tüp kontrol vanaları) ve elektronik kontrol bölümü (panel, dedektörler) ile hidrolik hesap programı UL/FM veya LPCB onaylarından en az birine sahip olmalıdır. Onay belgeleri, ihale dosyasında ürün teknik dokümanlarıyla verilir.
• Mekanik ve elektronik ekipmanlar aynı üretici firmaya ait olmalı, farklı markalar karıştırılmamalıdır.
• Kablo, kanal vb. tesisat malzemeleri TSE ve ilgili standartlara uygun olmalıdır.
• Yüklenici firmanın; Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi, Garanti Belgesi, üretici yetki belgesi ve süpervizyon/test/devreye alma eğitim belgeleri bulunmalıdır.

3. Genel Teknik Konular

Tesis edilecek algılama ve söndürme sisteminin tasarımı, imalatı, testi, devreye alınması ve bakımı TS ISO 14520 / EN 15004 kriterlerine göre yapılır. Gaz miktarı standartlara göre hesaplanır; hidrolik hesaplar üreticinin onaylı yazılımıyla belgelenir. Önerilecek tüm ekipman aşağıdaki ortam şartlarında çalışabilir olmalıdır:

4. NOVEC 1230 Söndürme Sistemi Tasarım Kriterleri

Söndürücü gaz olarak NOVEC 1230 (FK-5-1-12) kullanılır. Her mahal için yalnızca o mahale özel müstakil algılama sistemi kurulur. Gaz miktarı hesabında aşağıdaki parametreler esas alınır:

4.1. Tasarım Konsantrasyonu ve Yangın Tehlike Sınıfı

Tasarım konsantrasyonu tek bir sabit değer değildir; korunan mahaldeki yanıcı malzemenin türüne (yangın tehlike sınıfı) göre TS ISO 14520-5 / EN 15004 esasına göre belirlenir. Standart nozul yüksekliğinde (≤ 4,27 m) FK-5-1-12 için sınıf–konsantrasyon ilişkisi aşağıdaki gibidir:

Sınıfın belirlenmesi:

• Class A — Yüzeysel: Yangının yalnızca yüzeyde tutuştuğu, enerjisi kesilebilen katı malzemeler. Arşiv, küçük elektrik odası gibi düşük kablo yüklü mahaller bu sınıfa girer (%5,3).
• Class A — Yüksek Tehlike: Enerjili ekipman içeren veya yoğun yanıcı yük barındıran mahaller. Enerjili veri merkezi, server ve telekom odaları yüksek tehlike koşulunu (enerjili + > 5 kW) kendiliğinden sağladığından pratikte bu sınıfta değerlendirilir (%5,6).
• Class B: Yanıcı ve parlayıcı sıvı bulunan mahaller (%5,9).

Yukarıdaki değerler ISO 14520-5 / EN 15004 uyarınca, söndürme konsantrasyonuna ×1,3 güvenlik faktörü uygulanarak elde edilen tasarım konsantrasyonlarıdır. Projede geçerli sınıf, mahal envanteri (yanıcı madde türü ve miktarı) çıkarılarak seçilir; kesin değer ve gaz miktarı üreticinin onaylı hidrolik hesap yazılımıyla teyit edilir.

4.2. Extended Height (Artırılmış Yükseklik) Konsantrasyonu

NOVEC 1230 nozulları belirli bir maksimum korunan yüksekliğe (tipik olarak 4,27 m) göre onaylıdır. Korunan mahalin yüksekliği bu sınırı aşıyorsa — extended listeleme ile 5,45 m’ye kadar — nozulun ajanı ≤ 10 saniyede daha büyük bir kot farkına homojen dağıtabilmesi ve tabakalaşmayı (FK-5-1-12 havadan ≈ 11 kat ağırdır) önlemesi için tasarım konsantrasyonu artırılır:

• Tasarımda ilk sorulardan biri: “mahalin gerçek korunan yüksekliği nozul listelemesinin standart sınırını (tipik 4,27 m) aşıyor mu?” olmalıdır.
• 5,45 m üstü hacimlerde tek nozul seviyesi yetmez; çok seviyeli nozul yerleşimi veya hacim bölümlenmesi gerekir. Nozul üreticisinin onay kapsamı dışına çıkılamaz.
• Nozul adet ve çapları hidrolik hesap sonrası kesinleştirilir.
• Mekanik tesisat projesi, UL/FM veya LPCB onaylı yazılımla yapılan hidrolik hesaplardan sonra kesinlik kazanır; hesap raporu İdare onayına sunulur.
• Hesap raporu, gaz boşalması sonrası mahaldeki oksijen yoğunluğunu ve NOAEL / LOAEL seviyelerini de belirtmelidir.
• Korunan bölge, standartlara uygun işaret levhaları ve okunabilir bir yangın talimatı ile tesis edilir.
• Tüm yangın ekipmanı paslanmaya karşı korunur ve kırmızı renkte olur.
• Tüp manometresi kontak çıkışlı tipte olur; gaz kaçağı bilgisi genel yangın ihbar sistemine taşınabilir.
• Söndürme mahali kapıları 120 dakika yangına dayanıklı, kenarları gaz sızdırmaz ve hidrolik kapatıcılı olur.

5. Gaz Tüpleri ve Mekanik Aksam

Sistem; tüpler, vanalar, solenoid aktüatör, birden fazla tüpte manifold, hesaplanmış nozullar ve dağıtım borularından oluşur.

• Söndürücü gaz (NOVEC 1230 / FK-5-1-12): Kimyasal adı dodekafloro-2-metilpentan-3-on; sıvı olarak depolanır, renksiz, kokusuz ve elektriksel olarak iletken değildir. Oda sıcaklığında sıvı olması, kapalı hacimlerde sızıntı halinde hızla dağılmasını ve düşük buhar basıncını sağlar.
• Silindirler: Dikişsiz çelik imalat; NOVEC 1230 sıvı olarak depolanır ve azotla süperbasınçlandırılır; proje seçimine göre 25 / 42 / 50 bar basınç sınıfında olur. Üzerinde üretici adı, seri no, dolum tarihi ve gaz miktarı bulunur. EN standartlarına uygun, sistem olarak onaylı tüp bataryasına monte edilir. Aynı manifolda bağlı silindirlerin basınç sınıfı ve gaz miktarı aynı olur.
• Vanalar: Elektrikli (solenoid), pnömatik veya manuel aktüatörle açılabilir; solenoid ve manuel kol elemanları basınç altında değiştirilebilir olmalıdır.
• Solenoid aktüatör: Tüp vanası üzerinde, vanayı elektriksel olarak aktive eder.
• Manifold: Birden fazla silindirde tüp sayısı kadar giriş bulunur.
• Hesaplı diyaframlı nozullar: Gazı ≤ 10 sn’de boşaltacak sayı ve çapta; duvar tipi 180° veya merkezi 360° olur, orifis hesapla delinerek kalibre edilir. Nozulun maksimum korunan yüksekliği (tipik 4,27 m; extended 5,45 m) üreticinin onay listesine göre seçilir.
• Tetikleme: Sistem, yangın kontrol panelinden gelen elektriksel sinyalle veya mekanik (manuel) olarak tetiklenebilmelidir.

6. Mekanik Tesisat İşleri

Bu bölüm yalnızca gazlı söndürme tesisatı kapsamı için geçerlidir.

• Yüklenici; işe başlamadan önce tasarım kriterlerini, onaylı yazılımla yapılmış hidrolik hesapları, izometrik çizimleri ve çalışma senaryosunu (bekletme süreleri, uyarı tipleri, operasyon sırası) İdare onayına sunar.
• Borular Sch 40 çelik çekme boru olur; tavan ve duvarlara salınım yapmayacak şekilde sabitlenir. Tüm dönüş noktaları ve nozul çıkışları sabitlenir. Askı ve destekler TS ISO 14520 / EN 15004’ün boru askı gereklerine uygun olur.
• Boru birleşimleri kaynaklı yapılır; dişli dirsek kabul edilmez. Kaynak, sertifikalı personelce yapılır.
• Montaj sonrası tesisat 40 bar azot ile temizlenir (purge); test ve onay sonrası iki kat antipas boya uygulanır. Nozullar temizlikten sonra monte edilir.
• Tesisatın tüplerle bağlantısı yalnızca üreticinin öngördüğü bağlantı elemanlarıyla yapılır.

7. Dokümantasyon, Test ve Devreye Alma

• Montaj bitiminde Yüklenici, elektrik ve mekanik as-built çizimlerini hazırlar; kabul bu çizimlere göre yapılır. İmalat çizimleri ve uyarı levhaları yerine konmadan kabule başlanmaz.
• Kabul testlerinden önce kullanıcılara genel yangın güvenliği ve sisteme özel eğitim verilir.
• Algılama sistemi, her mahalde farklı noktalarda kâğıt yangını simüle edilerek test edilir; bu testlerde gaz boşaltılmaz, ancak tüm adımlar boşaltma yapılıyormuş gibi işletilir.
• Kapalı hacimlerde gaz tutunma süresini (retention/hold time) doğrulamak için standartlara uygun kapı fanı (door fan) sızdırmazlık testi yapılır; sonuç raporlanır.
• Testler bittikten sonra algılama sistemi 5 gün aktif tutulur; olası hatalar giderilir. Bu sürenin sonunda gazlı söndürme sistemi devreye alınır.

8. BYKHY ve Yasal Çerçeve

Türkiye’de gazlı otomatik söndürme, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 98 kapsamındadır. Su ile söndürmenin sakıncalı olduğu; elektrik/elektronik mahaller (pano, UPS, server), veri merkezleri, arşiv–müze–kütüphane, trafo ve jeneratör odaları gibi hacimlerde temiz gazlı söndürme (NOVEC 1230, FM200, inert gazlar) tercih edilir. Tasarım standardı olarak TS ISO 14520 esas alınır. NOVEC 1230’un geniş insan güvenliği marjı (NOAEL %10) ve düşük çevresel etkisi (GWP ≈ 1), insanlı hacimlerde öne çıkan tercih nedenidir. Sistemin nihai tasarımı, üreticinin onaylı hidrolik hesap yazılımıyla projeye özel yapılır ve İdare onayına sunulur.