IG-01 (Saf Argon) İnert Gazlı Otomatik Yangın Söndürme Sistemi Teknik Şartnamesi

Bu teknik şartname; IG-01 (saf argon) inert gazlı otomatik yangın söndürme sistemi ile buna bağlı yangın algılama sisteminin mühendisliği, malzeme teminini, montajını, kablolama ve borulamasını, test ve devreye alınmasını ve garanti süresince yapılacak bakımları kapsar. Nihai mekanik tesisat projesi ve gaz miktarı, üreticinin onaylı hidrolik hesap (gaz akış) yazılımı ile yapılan hesaptan sonra kesinleşir. Tüm hesap raporları, uygulama projeleri ve malzeme onayları, imalata başlanmadan önce İdare onayına sunulur.

1. Sistemin Çalışma Prensibi

Algılama dedektörleri her mahalde çapraz zonlama prensibine göre yerleştirilir:

• Çapraz zonlardan birindeki birinci dedektör alarma geçtiğinde yangın kontrol paneli, mahaldeki personeli sesli (zil) olarak uyarır.
• Aynı mahaldeki diğer çapraz zonda yer alan ikinci dedektör de alarm verdiğinde flaşörlü siren ile hem sesli hem ışıklı uyarı başlar; panelde programlı geri sayım süresi sonunda gaz mahale boşaltılır.
• Bekletme (hold) butonu: basılı tutulduğu sürece geri sayım durur; insan kontrolünde tahliyeye zaman kazandırır.
• Boşaltma (manuel release) butonu: dedektör tetiklemesinden bağımsız olarak, insan iradesiyle gazın elektronik boşaltılmasını sağlar.
• Mekanik boşaltma: panelden kumanda alınmaksızın tüplerin elle boşaltılabilmesi için mekanik aktüatör bulunur.
• Kontrol paneli LCD ekran ve olay hafızasına sahip olmalı; gaz boşalması durumunda sistemin hangi sebeple devreye girdiği kayıttan belirlenebilmelidir.

2. Standartlar ve Kalite Uygunluğu

• Sistem; TS ISO 14520-1, ISO 14520-13 (IG-01) ve EN 15004 standartlarına göre tasarlanır. Türkiye’de BYKHY Madde 98, temiz gazlı söndürmede TS ISO 14520’yi esas alır.
• Mekanik grup (tüp, hortum, çek vana, basınç düşürücü/regülatör, tüp kontrol vanaları) ve elektronik kontrol bölümü (panel, dedektörler) ile hidrolik hesap programı UL/FM veya LPCB onaylarından en az birine sahip olmalıdır. Onay belgeleri, ihale dosyasında ürün teknik dokümanlarıyla verilir.
• Mekanik ve elektronik ekipmanlar aynı üretici firmaya ait olmalı, farklı markalar karıştırılmamalıdır.
• Kablo, kanal vb. tesisat malzemeleri TSE ve ilgili standartlara uygun olmalıdır.
• Yüklenici firmanın; Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi, Garanti Belgesi, üretici yetki belgesi ve süpervizyon/test/devreye alma eğitim belgeleri bulunmalıdır.

3. Genel Teknik Konular

Tesis edilecek algılama ve söndürme sisteminin tasarımı, imalatı, testi, devreye alınması ve bakımı TS ISO 14520 / EN 15004 kriterlerine göre yapılır. Gaz miktarı standartlara göre hesaplanır; hidrolik hesaplar üreticinin onaylı yazılımıyla belgelenir. Önerilecek tüm ekipman aşağıdaki ortam şartlarında çalışabilir olmalıdır:

4. IG-01 Söndürme Sistemi Tasarım Kriterleri

Söndürücü gaz olarak IG-01 (saf argon) kullanılır. IG-01 yangını oksijen seyreltmesiyle söndürür: mahale dolduğunda ortam oksijeni %21’den tasarıma göre ≈ %10–12,2 seviyesine iner ve bu seviye çoğu yangının sürmesi için yetersiz kalır. Her mahal için yalnızca o mahale özel müstakil algılama sistemi kurulur. Gaz miktarı hesabında aşağıdaki parametreler esas alınır:

4.1. Tasarım Konsantrasyonu ve Yangın Tehlike Sınıfı

Tasarım konsantrasyonu tek bir sabit değer değildir; korunan mahaldeki yanıcı malzemenin türüne (yangın tehlike sınıfı) göre TS ISO 14520-13 / EN 15004 esasına göre belirlenir. İnert gazın gereken miktarı logaritmik doldurma (flooding) ilişkisiyle hesaplanır; her tasarım konsantrasyonuna metreküp başına bir flooding factor (kg/m³) karşılık gelir. IG-01 (saf argon) için ISO 14520-13 değerleri (20 °C):

Sınıfın belirlenmesi:

• Class A — Yüzeysel: Katı yanıcıların (kâğıt, ahşap, plastik, kablo yalıtımı) yüzeyde yanması; enerjisi kesilebilen düşük yüklü mahaller (%41,9).
• Class A — Yüksek Tehlike: Enerjili ekipman (> 5 kW) veya yoğun yanıcı yük barındıran mahaller — enerjili veri merkezi, server ve telekom odaları pratikte bu sınıfta değerlendirilir (%48,3).
• Class B: Yanıcı ve parlayıcı sıvı bulunan mahaller (%50,8).

İnsan güvenliği uyarısı: IG-01’de yüksek tehlike (%48,3) ve Class B (%50,8) tasarım konsantrasyonları NOAEL’i (%43) aşar. İnsanlı mahallerde zaman gecikmesi, hızlı tahliye ve EN 15004 / ISO 14520 maruz kalma süresi sınırları özenle uygulanır; kesin değer ve gaz miktarı üreticinin onaylı hidrolik hesap yazılımıyla teyit edilir.

4.2. Basınç Tahliyesi ve Mahal Bütünlüğü

Büyük hacimli inert gazın kısa sürede mahale dolması iç basıncı hızla yükseltir. Mahalin yapısal bütünlüğünü ve gazın tutunma süresini korumak için:

• Mahale, hesapla boyutlandırılmış bir basınç tahliye damperi (pressure relief damper) yerleştirilir; boşalma anında fazla basıncı denetimli biçimde dışarı atar, sonra kapanarak gazın tutunmasını sağlar.
• Söndürme mahali kapıları 120 dakika yangına dayanıklı, kenarları gaz sızdırmaz ve hidrolik kapatıcılı olur.
• Hesap raporu, gaz boşalması sonrası mahaldeki oksijen yoğunluğunu ve NOAEL / LOAEL seviyelerini de belirtmelidir.
• Korunan bölge, standartlara uygun işaret levhaları ve okunabilir bir yangın talimatı ile tesis edilir.
• Nozul adet ve çapları hidrolik hesap sonrası kesinleştirilir.
• Mekanik tesisat projesi, UL/FM veya LPCB onaylı yazılımla yapılan hidrolik hesaplardan sonra kesinlik kazanır; hesap raporu İdare onayına sunulur.

5. Gaz Tüpleri ve Mekanik Aksam

Sistem; yüksek basınçlı tüpler, tüp vanaları, basınç düşürücü (regülatör/orifis), manifold, solenoid aktüatör, hesaplanmış nozullar ve dağıtım borularından oluşur.

• Söndürücü gaz (IG-01 / argon): %100 argon; renksiz, kokusuz, elektriksel olarak iletken değildir ve alevle temasında bozunmaz.
• Silindirler: Dikişsiz çelik imalat; IG-01 tek fazlı gaz olarak tipik 200 / 300 bar basınçta depolanır. Üzerinde üretici adı, seri no, dolum tarihi, gaz cinsi ve basınç bulunur. EN standartlarına uygun, sistem olarak onaylı tüp bataryasına monte edilir. Aynı manifolda bağlı silindirlerin basınç sınıfı ve gaz miktarı aynı olur.
• Basınç düşürücü / orifis: Tüp çıkış basıncını (200/300 bar) boru ve nozul sınıfına uygun tasarım basıncına düşürür; inert gaz sistemlerinin ayırt edici ekipmanıdır.
• Vanalar: Elektrikli (solenoid), pnömatik veya manuel aktüatörle açılabilir; solenoid ve manuel kol elemanları basınç altında değiştirilebilir olmalıdır.
• Manifold: Birden fazla silindirde tüp sayısı kadar giriş bulunur.
• Hesaplı nozullar: Gazı tasarım konsantrasyonunun %95’ine ≤ 60 sn’de ulaştıracak sayı ve çapta; orifis hesapla delinerek kalibre edilir.
• Tetikleme: Sistem, yangın kontrol panelinden gelen elektriksel sinyalle veya mekanik (manuel) olarak tetiklenebilmelidir.
• Tüm yangın ekipmanı paslanmaya karşı korunur ve kırmızı renkte olur. Tüp manometresi kontak çıkışlı tipte olur; basınç düşüşü bilgisi genel yangın ihbar sistemine taşınabilir.

6. Mekanik Tesisat İşleri

Bu bölüm yalnızca gazlı söndürme tesisatı kapsamı için geçerlidir.

• Yüklenici; işe başlamadan önce tasarım kriterlerini, onaylı yazılımla yapılmış hidrolik hesapları, izometrik çizimleri ve çalışma senaryosunu (bekletme süreleri, uyarı tipleri, operasyon sırası) İdare onayına sunar.
• Borular, yüksek basınç (200/300 bar tüp çıkışı) ve tasarım basıncına uygun sınıfta çelik çekme boru olur; tavan ve duvarlara salınım yapmayacak şekilde sabitlenir. Tüm dönüş noktaları ve nozul çıkışları sabitlenir. Askı ve destekler TS ISO 14520 / EN 15004’ün boru askı gereklerine uygun olur.
• Boru birleşimleri kaynaklı yapılır; dişli dirsek kabul edilmez. Kaynak, sertifikalı personelce yapılır.
• Montaj sonrası tesisat azot ile temizlenir (purge); test ve onay sonrası iki kat antipas boya uygulanır. Nozullar temizlikten sonra monte edilir.
• Tesisatın tüplerle bağlantısı yalnızca üreticinin öngördüğü bağlantı elemanlarıyla yapılır.

7. Dokümantasyon, Test ve Devreye Alma

• Montaj bitiminde Yüklenici, elektrik ve mekanik as-built çizimlerini hazırlar; kabul bu çizimlere göre yapılır. İmalat çizimleri ve uyarı levhaları yerine konmadan kabule başlanmaz.
• Kabul testlerinden önce kullanıcılara genel yangın güvenliği ve sisteme özel eğitim verilir.
• Algılama sistemi, her mahalde farklı noktalarda kâğıt yangını simüle edilerek test edilir; bu testlerde gaz boşaltılmaz, ancak tüm adımlar boşaltma yapılıyormuş gibi işletilir.
• Kapalı hacimlerde gaz tutunma süresini (retention/hold time) ve basınç tahliye damperinin işlevini doğrulamak için standartlara uygun kapı fanı (door fan) sızdırmazlık testi yapılır; sonuç raporlanır.
• Testler bittikten sonra algılama sistemi 5 gün aktif tutulur; olası hatalar giderilir. Bu sürenin sonunda gazlı söndürme sistemi devreye alınır.

8. BYKHY ve Yasal Çerçeve

Türkiye’de gazlı otomatik söndürme, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 98 kapsamındadır. Su ile söndürmenin sakıncalı olduğu; elektrik/elektronik mahaller (pano, UPS, server), veri merkezleri, arşiv–müze–kütüphane, trafo ve jeneratör odaları gibi hacimlerde temiz gazlı söndürme (inert gazlar, FM200, NOVEC 1230) tercih edilir. Tasarım standardı olarak TS ISO 14520 esas alınır. IG-01’in doğal asal gaz doğası (GWP 0, ODP 0) ve bozunma ürünü üretmemesi çevresel üstünlüğüdür; buna karşılık yüksek tüp ayak izi ve dar insan güvenliği marjı, insanlı hacimlerde IG-541 veya halokarbon ajanların değerlendirilmesini gerektirebilir. Sistemin nihai tasarımı, üreticinin onaylı hidrolik hesap yazılımıyla projeye özel yapılır ve İdare onayına sunulur.