Teknik·11 dk okuma
CO₂ Gazlı Söndürme — Total Flooding (Hacim Koruma): Sistem Tipleri, Tasarım Konsantrasyonu ve Miktar Hesabı
CO₂ ile tam baskın hacim korumanın mühendisliği: HP ve LP sistem tiplerinin farkı, oksijen boğma + soğutma söndürme mekanizması, CO₂'nin öldürücü profili (inert gazların tersine insanlı mahal için uygun değil), malzemeye bağlı tasarım konsantrasyonu ve KB katsayısı, ISO 6183 ve NFPA 12 miktar formülleri, kapatılamayan açıklar için yüzey terimiyle ilave gaz hesabı, boşalma/tutunma süreleri, rezerv/ilave miktar ve can güvenliği önlemleri.
A-Pro Mühendislik
Karbondioksit (CO₂), gazlı yangın söndürmenin en eski ve en güçlü ajanlarından biridir; ancak diğer temiz gazlardan (FM200, NOVEC, inert gazlar) iki temel yönüyle kesin olarak ayrılır: (1) yangını oksijeni boğarak söndürür ve tasarım konsantrasyonları insan için öldürücüdür — yani inert gazların tersine insanlı mahallerde kullanılamaz; (2) hacim koruma (total flooding) yanında tek başına cihaz/nesne bazlı korumaya (local application) izin veren tek ajandır. CO₂ ayrıca ayrı bir standarda — TS ISO 6183 / NFPA 12 — tabidir (FM200/NOVEC/inert gazlar ISO 14520/NFPA 2001 kapsamındadır). Bu yazıda CO₂’nin total flooding (tam baskın hacim koruma) uygulamasını mühendislik gözüyle ele alıyoruz; nesne/cihaz bazlı koruma için ayrı CO₂ Local Application (Cihaz Koruma) yazımıza; genel ajan seçimi için Gazlı Söndürme: Tasarım ve Ajan Seçimi yazımıza bakabilirsiniz.
CO₂ nedir, nasıl söndürür?
Karbondioksit renksiz, kokusuz, elektriksel olarak iletken olmayan bir gazdır; molekül ağırlığı 44, havadan ağırdır (15 °C’de yoğunluk ≈1,8 kg/m³). Doğal bir bileşen olduğundan ozon delme potansiyeli sıfırdır (ODP = 0) ve F-gaz mevzuatına tabi değildir; ancak boğucudur ve can güvenliği açısından tehlikelidir.
CO₂ yangını iki fiziksel mekanizmayla söndürür:
- Oksijen boğma (asıl mekanizma): Ortama boşalan CO₂, havadaki oksijeni yer değiştirerek seyreltir. Total flooding tasarım konsantrasyonları %34–75 aralığındadır; bu, oksijeni normal %21’den yaklaşık %14 (—%34 CO₂) ile %5 (—%75 CO₂) seviyesine düşürür. Yanma için gereken oksijen eşiğinin altına inildiğinde alev söner.
- Soğutma (ikincil): Yüksek basınçlı sıvı CO₂ boşalırken bir kısmı ani genleşmeyle katı “kar” ve gaza dönüşür; bu faz değişimi ortamdan ısı çeker ve özellikle derin yerleşik (deep-seated) yangınlarda malzemeyi soğutarak yeniden tutuşmayı önler.
CO₂ kalıntı bırakmaz, elektronik ve mekanik ekipmana zarar vermez ve derin yerleşik yangınlarda temiz gazların ulaşamadığı bir söndürme kabiliyeti sunar.
Neden insanlı mahallerde kullanılamaz? (Can güvenliği)
Bu, CO₂’yi inert gazlardan (IG-541/IG-01) tam olarak ayıran kritik noktadır. Inert gazlar oksijeni insan güvenliği marjında (≈%12) tutacak şekilde tasarlanır; IG-541’de karışımdaki %8 CO₂ solunumu bile uyarır. CO₂ total flooding’de ise oksijen öldürücü seviyelere (≈%5–14) düşürülür ve yüksek CO₂ konsantrasyonunun kendisi de doğrudan toksiktir. En düşük tasarım değeri olan %34 bile can güvenliği eşiklerinin çok üstündedir; CO₂’nin güvenli bir insan kullanım marjı yoktur.
Sonuç: CO₂ total flooding yalnızca normalde insansız teknik hacimlerde kullanılır — jeneratör ve türbin odaları, yağlı/kuru trafo hücreleri, yanıcı sıvı depoları ve pompa odaları, kablo galerileri, boya kabinleri, derin yerleşik yük içeren teknik hacimler. İnsanların bulunabileceği tüm mahallerde şu önlemler zorunludur: yeterli zaman gecikmesi, boşalma öncesi sesli-ışıklı ikaz, otomatik/manuel geçiş, kapıda boşalmayı engelleme (lock-off/abort) ve tahliye sonrası purge/havalandırma. Server odası, kontrol odası gibi sürekli insanlı mahaller için CO₂ değil, IG-541 Inergen veya halokarbon ajanlar seçilir.
Sistem tipleri: Yüksek basınç (HP) ve alçak basınç (LP)
CO₂’nin diğer gazlarda olmayan bir özelliği, iki farklı depolama mimarisiyle uygulanabilmesidir. Her ikisiyle de total flooding yapılabilir; seçim gereken toplam miktara, bölge sayısına ve alan kısıtına bağlıdır.
| Kriter | Yüksek basınç (HP) | Alçak basınç (LP) |
|---|---|---|
| Depolama | Ortam sıcaklığında çelik tüpler | Yalıtımlı, soğutmalı tek tank |
| Sıcaklık / basınç | ≈20 °C’de ≈58 bar | ≈−18…−20 °C’de ≈20 bar |
| Tipik ölçek | Küçük–orta miktar, tek/az bölge | Büyük miktar, çok bölge, merkezî |
| Alan / yerleşim | Tüp bataryası için ayrı mahal | Kompakt tek tank, düşük ayak izi |
| İzleme | Tüp basıncı/tartım | Tank basıncı + miktar + soğutma sürekli izlenir |
HP sistemler ortam sıcaklığında depolandığından tüp basıncı sıcaklıkla belirgin değişir; küçük ve orta ölçekli, tek veya az sayıda bölgeli uygulamalar için pratiktir. LP sistemler soğutmalı tek tankta büyük miktarları ekonomik biçimde depolar; çok bölgeli tesislerde ve büyük hacimlerde merkezî çözüm sunar, ancak tank basıncı, miktarı ve soğutma sistemi sürekli izlenmek zorundadır. LP sistemlerde ayrıca ilk boşalmada sıvı öncesi bir buhar fazı bulunduğundan boşalma süresi ve boru hidroliği buna göre hesaplanır (aşağıda).
Tasarım konsantrasyonu ve KB (malzeme) katsayısı
Temiz gazların aksine CO₂’de tasarım konsantrasyonu bir ajan sabiti değildir; korunan malzemeye/tehlikeye bağlıdır ve bir KB (malzeme) katsayısıyla ifade edilir. KB 1,0 baz alınır (%34) ve tehlike arttıkça yükselir. ISO 6183 ve NFPA 12 malzeme bazlı bu değerleri ve minimum tutunma sürelerini tablolar; temsili değerler:
| Tehlike / malzeme | Tasarım konsantrasyonu | KB katsayısı |
|---|---|---|
| Aseton, bütan, dizel, metan (yüzey/yanıcı sıvı — baz) | %34 | 1,0 |
| Elektrik / şalt odaları | ≈%40 | 1,2 |
| Kablo galerileri, BT/EDP motor mahalleri | ≈%47 | 1,5 |
| Jeneratör, yağlı trafo (derin yerleşik) | ≈%57–58 | 2,0 |
| Veri işleme / EDP derin yerleşik yük | ≈%61–62 | 2,25 |
| Hidrojen, yüksek riskli toz | %75 | 3,3 |
Yüzey (surface) yangını ile derin yerleşik (deep-seated) yangın ayrımı CO₂’de belirleyicidir: yüzey yangınlarında hızlı boşalma yeterliyken, malzeme kütlesine işlemiş derin yerleşik yangınlar hem daha yüksek konsantrasyon hem de uzun tutunma süresi ister — çünkü söndürme, malzemenin yeniden tutuşmayacak sıcaklığa soğumasını gerektirir.
Miktar hesabı: ISO 6183 ve NFPA 12 formülleri
Türkiye’de CO₂ total flooding tasarımı TS ISO 6183 / NFPA 12 esasına dayanır. İki temel yaklaşım vardır:
1) ISO 6183 / VdS 2093 (yüzey terimli formül):
Q = KB × (0,7 × VR + 0,2 × AR)
- VR = düzeltilmiş hesap hacmi = V + 4·VZ − VG (V = brüt hacim, VZ = izole edilemeyen havalandırma hacmi, VG = düşülebilen kalıcı yapı hacmi)
- AR = yüzey terimi = A + 30·A0 (A = mahal iç yüzey alanı m², A0 = kapatılamayan açıklıkların alanı m²)
- KB = malzeme katsayısı (yukarıdaki tablo)
- (VdS 2093 aynı formülü hacim için 0,75 katsayısıyla kullanır: Q = KB × (0,75·VR + 0,2·AR).)
2) NFPA 12 (dönüşüm ve hacim faktörü yaklaşımı):
Q = CF × VF × V
- VF (volume factor) mahal büyüklüğüne göre değişen hacim katsayısıdır (büyük hacimlerde birim başına daha az gaz).
- CF (material conversion factor) %34’ün üzerindeki tasarım konsantrasyonları için uygulanan malzeme dönüşüm katsayısıdır.
- NFPA 12 kapatılamayan açıklıklar için ayrıca ek malzeme kütlesi ekler.
Kapatılamayan açıklar için ilave gaz (yüzey terimi)
Total flooding esasen kapalı hacim ister; boşalmadan önce damperler kapatılır, kapılar kapalı tutulur. Ancak pratikte kapatılamayan açıklıklar (proses kanalları, sürekli açık geçişler) olabilir. CO₂’nin güçlü yanı burada devreye girer: ISO 6183 formülündeki AR = A + 30·A0 terimi, her m² kapatılamayan açıklığı 30 kat ağırlıkla hesaba katarak kaçan gazı telafi edecek ilave CO₂ miktarını doğrudan üretir. Yani total flooding, kapatılamayan sınırlı açıklıklarda bile ilave gaz hesabıyla uygulanabilir. Ancak açıklıklar büyük veya taban seviyesindeyse (ağır CO₂ hızla akar) total flooding geçersiz kalabilir; bu durumda local application çözümüne geçilir.
Açıklık düzeltmesi mi, local application mı? — özet karar mantığı
Bir mahalin tasarım konsantrasyonunu gerekli tutunma süresi boyunca içinde tutup tutamayacağı yöntemi belirler. CO₂ havadan ağır olduğundan tabana çöker ve alt açıklıklardan hızla akar; karar bu fizikten çıkar:
- Açıklıklar kapatılabiliyor mu? → Evet: boşalmada damper/otomatik kapakla kapat, normal total flooding uygula (A0 → 0).
- Kapatılamıyor ama küçük ve üstte mi? → Evet: total flooding + 30·A0 yüzey terimi düzeltmesiyle çöz; ağır CO₂ dibe çöktüğü için üst açıklıktan kaçış sınırlıdır.
- Açıklık büyük veya taban seviyesinde / mahal açık mı? → konsantrasyon tutulamaz → local application (ISO 6183 / NFPA 12 alan- veya hacim-oranı yöntemi).
Yani “açıklık düzeltmesi” küçük kaçakları telafi eden bir ince ayardır; açıklık kritik boyuta veya taban seviyesine ulaştığında düzeltme değil, yöntem değişir. Kritik boyut sabit bir sayı değildir; (açıklık oranı × konum/yükseklik × gereken tutunma süresi) fonksiyonudur ve nihai kararı door-fan (kapı fanı) / retention testi verir — hesaplanan tutunma süresi gereken hold süresinden kısaysa, nominal açıklık ne olursa olsun total flooding geçersizdir.
Küçük ama zemine yakın açıklık nasıl çözülür?
Küçük fakat tabana yakın bir açıklıkta sorun boyut değil, ağır CO₂’nin oradan sürekli akıp boşalmasıdır — yani bir hacim kaçağı değil, “debili tahliye” problemidir; tek seferlik
30·A0 düzeltmesi bunu güvenli temsil etmez. Çözüm sırası:- 1) Boşalmada otomatik kapat (en doğru çözüm): Açıklığa boşalmayla tetiklenen damper / yer çekimli self-closing kapak koy; böylece A0 → 0 olur ve açıklık hesaptan çıkar. Alt seviye açıklıklarda tercih edilen standart yöntem budur.
- 2) Kapatılamıyorsa, gazı “havuzun üstünde” tut: Kablo/boru geçişi, drenaj gibi penetrasyonları yangına dayanıklı mastik/harçla kalıcı sızdırmaz yap; açıklığın önüne eşik/bordür (kerb-dam) ekleyerek CO₂ tabakasının altında kalmasını sağla; mümkünse açıklığı yükselt.
- 3) Kaçak zorunlu ve sürekliyse, makeup (uzatılmış) boşalma:
30·A0tek-seferlik ek yerine, tutunma süresi boyunca kaybı yerine koyacak ilave/uzatılmış CO₂ debisi tasarlanır (NFPA 12: konsantrasyon seviyesinin altındaki açıklıklarda sürekli besleme). - 4) Yine tutulamıyorsa: Door-fan/retention testi gereken hold süresini vermiyorsa mahal artık kapalı hacim değildir → cihazı doğrudan koruyan local application’a geçilir.
Özel not: Yangın derin yerleşik ise (jeneratör, trafo, kablo) uzun tutunma gerektiğinden alt açıklık kritiktir; burada 1. veya 2. maddeyle açıklığı elimine etmek gerekir, makeup ile idare etmek genelde yeterli/ekonomik olmaz.
Örnek hesap
100 m² taban alanlı, 3,0 m yüksekliğinde bir jeneratör odası (brüt V = 300 m³); iç yüzey alanı A ≈ 2×(10×10) + 4×(10×3) ≈ 320 m²; kapatılamayan egzoz açıklığı A0 = 0,5 m²; izole edilebilen havalandırma (VZ ≈ 0), düşülebilen yapı (VG ≈ 0). Jeneratör derin yerleşik olduğundan KB = 2,0 (≈%57):
- VR = 300 + 0 − 0 = 300 m³
- AR = 320 + 30×0,5 = 335 m²
- Q = 2,0 × (0,7×300 + 0,2×335) = 2,0 × (210 + 67) = ≈554 kg CO₂
Kapatılamayan 0,5 m² açıklığın ilave katkısı: 2,0 × 0,2 × (30×0,5) = ≈6 kg — küçük bir açıklık bile hesaba yansır. Miktar HP’de tüp bataryasına, LP’de tank kapasitesine göre paylaştırılır; buna aşağıdaki rezerv ve ilave miktar eklenir.
Boşalma ve tutunma süreleri
ISO 6183 Tablo 6, total flooding için boşalma sürelerini tanımlar:
- HP total flooding (yüzey): Etkin CO₂ miktarı en geç 60 saniyede boşalır.
- LP total flooding: İlk boşalmada sıvı öncesi buhar akışı en fazla 60 saniye, toplam boşalma en fazla 120 saniyedir (LP tankta sıvının nozula kadar ulaşması için).
- Derin yerleşik yangın: Tasarım konsantrasyonuna ulaştıktan sonra tutunma (hold) süresi kritiktir — malzemenin yeniden tutuşmayacak sıcaklığa soğuması gerekir. ISO 6183 temsili tutunma süreleri: kablo odaları ≈10 dk, veri işleme ≈20 dk, jeneratörler “durana/soğuyana kadar”. Tutunma süresi mahal sızdırmazlığına bağlıdır ve door-fan (kapı fanı) testiyle doğrulanır.
Rezerv ve ilave miktar
- İlave miktar (LP): LP sistemlerde dolum ve tahliye toleransları için tipik olarak ≈%10 ilave miktar öngörülür.
- Rezerv miktar: Korunan bölge sayısına bağlıdır — az bölgede genellikle rezerv istenmezken, çok sayıda bölgede %100 (tam) hatta %200 (iki kat) rezerve kadar çıkabilir.
- Çok bölgeli sistem: Ana miktar en büyük tek bölgeyi besleyecek şekilde belirlenir; seçici (selektif) vanalarla yalnızca yangın olan bölgeye boşalma yapılır.
Sistem ekipmanları, izleme ve damper otomasyonu
Kontak çıkışlı manometre/basınç anahtarı, havalandırma/damper otomasyonu ve doğru boşalma sırasının temel mantığı tüm gazlı sistemlerde ortaktır; ayrıntı için Gazlı Söndürme: Tasarım ve Ajan Seçimi yazımızdaki ortak ekipman ve otomasyon bölümüne bakınız. CO₂’ye özgü noktalar:
- LP tank izleme: Tank basıncı, miktarı ve soğutma sistemi sürekli izlenir; düşük seviye/yüksek sıcaklık alarmları zorunludur.
- Can güvenliği zinciri: Zaman gecikmesi → sesli-ışıklı ön ikaz → HVAC durdurma ve damper kapama → boşalma; kapıda abort/lock-off ve boşalma sonrası purge.
- Boşalma sırası: Damperler boşalmadan önce kapatılır, tutunma boyunca kapalı tutulur.
- BT/kablo mahallerinde galvanizli boru tesisatı tercih edilir.
Tasarım ve uygulamada dikkat edilecekler
- İnsanlı mahal değil: CO₂ total flooding yalnızca normalde insansız teknik hacimler içindir; can güvenliği önlemleri (gecikme, ikaz, lock-off, purge) zorunludur.
- Sistem tipi seçimi: Küçük/az bölge → HP; büyük miktar/çok bölge → LP. LP’de sürekli izleme şarttır.
- Doğru KB: Yüzey mü, derin yerleşik mi? Malzemeye göre doğru tasarım konsantrasyonu ve tutunma süresi seçilir.
- Kapatılamayan açıklar: Yüzey terimiyle (AR = A + 30·A0) ilave gaz hesaplanır; büyük/taban açıklıkları total flooding’i geçersiz kılar → local application.
- Boşalma süresi: HP ≤60 sn; LP buhar ≤60 sn / toplam ≤120 sn.
- Tutunma ve sızdırmazlık: Derin yerleşikte tutunma süresi door-fan testiyle doğrulanır.
- Rezerv/ilave: LP’de ≈%10 ilave; bölge sayısına göre rezerv.
- Yükseklik düzeltmesi: ≈1.000 m üzerinde atmosfer düzeltmesi uygulanır (ajandan bağımsız); ortak kurallar için pillar yazımıza bakınız.
- Periyodik bakım: Tüp/tank tartımı ve basınç kontrolü düzenli yapılır; yangın sistemleri periyodik bakım yazımıza bakınız.
Özet
CO₂ total flooding, güçlü ve derin yerleşik yangınlarda üstün bir hacim koruma yöntemidir; ancak inert gazların aksine öldürücü olduğundan yalnızca insansız teknik hacimlerde ve tam can güvenliği önlemleriyle kullanılır. Tasarımın omurgası üç karardır: doğru sistem tipini (HP/LP) seçmek, malzemeye uygun tasarım konsantrasyonunu/KB katsayısını belirlemek ve ISO 6183 / NFPA 12 formülleriyle miktarı — kapatılamayan açıklar için yüzey terimindeki ilave gaz dahil — doğru hesaplamak. Cihaz/nesne bazlı koruma gereken uygulamalar için CO₂ Local Application (Cihaz Koruma) yazımıza; ajan seçimi için Gazlı Söndürme: Tasarım ve Ajan Seçimi yazımıza bakabilirsiniz. Tesisinize özel CO₂ projelendirmesi ve hacim hesabı için Ankara içi ücretsiz keşifle bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tesisinize özel bağlayıcı hesap ve projelendirme için TS ISO 6183 / NFPA 12 ve ilgili nozul onay listelemesi kapsamında bir yangın mühendisiyle proje bazlı çalışılması gerekir.
© 2026 A-Pro Mühendislik. Bu makale A-Pro Mühendislik tarafından hazırlanmış özgün bir teknik içeriktir; tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeden kısmen veya tamamen kopyalanması, çoğaltılması ve yayımlanması izne tabidir.
Sık sorulan sorular
CO₂ total flooding neden insanlı mahallerde kullanılmaz?+
CO₂ yangını oksijeni boğarak söndürür; total flooding tasarım konsantrasyonları %34–75 aralığındadır ve ortam oksijenini %21'den ≈%5–14 seviyesine düşürür. Bu seviyeler insan için öldürücüdür — inert gazların (IG-541/IG-01) aksine CO₂'nin güvenli bir insan marjı yoktur. Zaten %34 tasarım konsantrasyonu bile can güvenliği eşiklerinin çok üstündedir. Bu nedenle CO₂ yalnızca normalde insansız teknik hacimlere (jeneratör, türbin, trafo, yanıcı sıvı deposu, kablo galerisi) uygundur ve zaman gecikmesi, sesli-ışıklı ön ikaz, kilitleme (lock-off) ve tahliye önlemleri zorunludur.
CO₂'de yüksek basınç (HP) ve alçak basınç (LP) sistem farkı nedir?+
Yüksek basınçta (HP) CO₂ ortam sıcaklığındaki çelik tüplerde depolanır; 20 °C'de tüp basıncı ≈58 bar'dır ve basınç sıcaklıkla belirgin değişir. Kompakt kurulumlar ve küçük-orta miktarlar için uygundur. Alçak basınçta (LP) CO₂, yalıtımlı ve soğutmalı (≈−18 … −20 °C, ≈20 bar) tek bir depolama tankında tutulur; büyük miktarlar, çok bölgeli tesisler ve merkezî çözümler için ekonomiktir. Her iki tiple de total flooding yapılabilir; seçim gereken CO₂ miktarına, bölge sayısına ve alan kısıtına göre yapılır. LP sistemler tank basıncı, miktar ve sıcaklık açısından sürekli izlenmelidir.
CO₂ total flooding tasarım konsantrasyonu nasıl belirlenir?+
CO₂'de tasarım konsantrasyonu ajan sabiti değil, korunan malzemeye bağlıdır ve bir KB (malzeme) katsayısıyla ifade edilir. Baz değer çoğu yüzey yangını ve yanıcı sıvı için %34'tür (KB 1,0). Elektrik/şalt odaları ≈%40 (KB 1,2), kablo/BT mahalleri ≈%47 (KB 1,5), jeneratör ve yağlı trafolar ≈%57–58 (KB 2,0), veri işleme/derin yerleşik yükler ≈%61–62 (KB 2,25), hidrojen gibi yüksek riskli ortamlar %75'e (KB 3,3) kadar çıkar. ISO 6183 ve NFPA 12 malzeme bazlı bu değerleri ve minimum tutunma sürelerini tablolar.
Kapatılamayan açıklar için CO₂'de ilave gaz nasıl hesaplanır?+
Total flooding kapalı hacim ister; ancak kapatılamayan açıklıklar varsa bunlardan kaçan gazı telafi etmek için ilave CO₂ hesaplanır. ISO 6183 / VdS 2093 formülü bunu bir yüzey terimiyle yapar: Q = KB × (0,7·VR + 0,2·AR) formülünde AR = A + 30·A0 alınır; A mahal iç yüzey alanı, A0 ise kapatılamayan açıklıkların alanıdır. Böylece her m² kapatılamayan açıklık, ilave gaz olarak hesaba katılır. NFPA 12 ise kapatılamayan açıklıklar için ek malzeme kütlesi ekler; büyük veya taban seviyesindeki açıklıklar total flooding'i tümden geçersiz kılabilir ve local application gerektirebilir.
Ne zaman açıklık düzeltmesi, ne zaman local application tercih edilir?+
Belirleyici soru şudur: mahal, tasarım konsantrasyonunu gerekli tutunma süresi boyunca içinde tutabilir mi? (1) Açıklıklar kapatılabiliyorsa → boşalmada damper/otomatik kapakla kapatılır ve normal total flooding uygulanır (A0 → 0). (2) Kapatılamıyor ama küçük ve üst seviyedeyse → total flooding + 30·A0 yüzey terimi düzeltmesiyle çözülür; CO₂ havadan ağır olduğu için dibe çöker ve üst açıklıktan kaçış sınırlıdır. (3) Açıklık büyük veya taban seviyesindeyse ya da mahal açıksa → konsantrasyon tutulamaz ve local application'a geçilir. Kritik boyut sabit bir sayı değildir; (açıklık oranı × konum/yükseklik × gereken tutunma süresi) fonksiyonudur ve nihai kararı door-fan (kapı fanı) / retention testi verir — hesaplanan tutunma süresi gereken süreden kısaysa, nominal açıklık ne olursa olsun total flooding geçersizdir.
Küçük ama zemine yakın bir açıklık nasıl çözülür?+
Küçük fakat tabana yakın açıklıkta sorun boyut değil, ağır CO₂'nin oradan sürekli akıp boşalmasıdır; tek seferlik 30·A0 düzeltmesi bunu güvenli temsil etmez. Çözüm sırası: (1) En doğrusu boşalmada otomatik kapatmaktır — açıklığa boşalmayla tetiklenen damper/yer çekimli self-closing kapak konur, böylece A0 → 0 olur. (2) Kapatılamıyorsa gazı 'havuzun üstünde' tut: kablo/boru geçişi ve drenaj gibi penetrasyonları yangına dayanıklı mastik/harçla kalıcı sızdırmaz yap, açıklığın önüne eşik/bordür (kerb-dam) ekle, mümkünse açıklığı yükselt. (3) Kaçak zorunlu ve sürekliyse, tutunma süresi boyunca kaybı yerine koyacak ilave/uzatılmış (makeup) CO₂ debisi tasarlanır. (4) Yine tutulamıyorsa local application'a geçilir. Derin yerleşik risklerde (jeneratör, trafo, kablo) alt açıklık kritiktir; genelde makeup yerine açıklığın elimine edilmesi gerekir.
CO₂ total flooding boşalma ve tutunma süreleri nedir?+
ISO 6183 Tablo 6'ya göre total flooding'de yüzey yangınlarında CO₂'nin etkin miktarı HP sistemlerde en geç 60 saniyede boşalır; LP sistemlerde sıvı öncesi buhar akışı en fazla 60 saniye, toplam boşalma en fazla 120 saniyedir. Derin yerleşik (deep-seated) yangınlarda tasarım konsantrasyonuna ulaşıldıktan sonra malzemenin soğuması için tutunma (hold) süresi kritiktir: ISO 6183 kablo odaları için ≈10 dk, veri işleme için ≈20 dk, jeneratörler için 'durana kadar' gibi süreler verir. Tutunma, sızdırmazlık ve door-fan testiyle doğrulanır.
CO₂ sistemlerinde rezerv ve ilave miktar gerekir mi?+
Evet. LP sistemlerde dolum ve tahliye toleransları için tipik olarak ≈%10 ilave miktar öngörülür. Rezerv (yedek) miktar ise korunan bölge sayısına bağlıdır: az sayıda bölgede genellikle rezerv istenmezken, beşten fazla bölge için tam rezerv (%100), çok sayıda bölge için iki kat rezerve (%200) kadar çıkabilir. Ayrıca çok bölgeli sistemlerde en büyük tek bölgeyi besleyecek ana miktar esas alınır ve seçici (selektif) boşalma vanalarıyla yalnızca yangın olan bölgeye gaz verilir.
CO₂ total flooding ile inert gaz (IG-541) arasındaki temel fark nedir?+
İkisi de fiziksel yolla, oksijeni seyrelterek söndürür; ancak IG-541 oksijeni insan güvenliği marjında (≈%12) tutacak şekilde tasarlanır ve %8 CO₂ solunumu uyarır — insanlı mahaller için uygundur. CO₂ ise oksijeni öldürücü seviyelere (≈%5–14) düşürür; insanlı mahalde kullanılamaz. Buna karşılık CO₂ tek başına cihaz/nesne bazlı local application yapabilen tek ajandır ve derin yerleşik yangınlarda üstündür. Ajan karşılaştırması için Gazlı Söndürme: Tasarım ve Ajan Seçimi yazımıza bakınız.
Deniz seviyesinden yükseklik CO₂ miktarını etkiler mi?+
Evet, atmosfer/irtifa düzeltmesi CO₂ dahil tüm gazlı sistemlerde geçerlidir ve ajandan bağımsızdır: yaklaşık 1.000 m'nin üzerinde ortam basıncı belirgin düştüğünden gereken ajan miktarı bir düzeltme katsayısıyla ölçeklenir. ≈1.000 m'ye kadar katsayı 1,00 alınır. Ortak hesap kuralları ve katsayı mantığı için pillar yazımızdaki ilgili bölüme bakınız.
İlgili sistemler
Tesisiniz için doğru çözümü konuşalım
Ankara içi ücretsiz keşif ve teklif için mühendislerimize ulaşın.